કૅશ બુક › ઇન્કમ ટૅક્સમાં કૅશની મર્યાદા
કૅશ મર્યાદા: વેપાર કેટલી કૅશ લઈ, આપી કે ઉધાર લઈ શકે
ઇન્કમ ટૅક્સ કાયદો કેટલીક કૅશ મર્યાદા નક્કી કરે છે જે લગભગ દરેક દુકાનને લાગુ પડે છે. તે તોડવાનું પકડવા ટૅક્સ અધિકારીની જરૂર નથી: તે તમારી પોતાની કૅશ બુકમાં દેખાય છે. આ મર્યાદા ઇન્કમ ટૅક્સ કાયદો, 1961માં હતી અને 1 એપ્રિલ 2026થી લાગુ ઇન્કમ ટૅક્સ કાયદો, 2025માં ચાલુ છે.
મર્યાદા
| શું | મર્યાદા | વટાવો તો શું થાય |
|---|---|---|
| એક વ્યક્તિ પાસેથી એક દિવસમાં, કે એક વ્યવહાર માટે, કે એક પ્રસંગ માટે મળેલી કૅશ | ₹2,00,000થી ઓછી | મળેલી રકમ જેટલો દંડ (જૂની કલમ 269ST અને 271DA) |
| વેપાર ખર્ચ માટે એક વ્યક્તિને એક દિવસમાં આપેલી કૅશ | ₹10,000 સુધી (ટ્રાન્સપોર્ટરને ₹35,000) | ટૅક્સપાત્ર નફો ગણતી વખતે ખર્ચ ગણાતો નથી (જૂની કલમ 40A(3)) |
| કૅશમાં લીધેલી કે પાછી આપેલી લોન કે ડિપૉઝિટ | ₹20,000થી ઓછી | રકમ જેટલો દંડ (જૂની કલમ 269SS અને 269T) |
₹2 લાખની મર્યાદામાં દિવસ, એક બિલ અને એક પ્રસંગ અલગ અલગ ગણાય છે: ₹2,50,000નું બિલ ગ્રાહક બે દિવસમાં ₹1,25,000-₹1,25,000 કૅશમાં આપે તો પણ મર્યાદા તૂટે છે, કારણ કે વ્યવહાર એક જ છે.
કૅશ અને અંદાજિત યોજના
ઘણી નાની દુકાનો પૂરો હિસાબ રાખવાને બદલે નક્કી નફા પર ટૅક્સ ભરે છે (1961 કાયદાની કલમ 44AD, 2025 કાયદામાં ચાલુ). નક્કી નફો બૅન્ક, UPI કે ચેકથી મળેલા ટર્નઓવરના 6% અને કૅશમાં મળેલા ટર્નઓવરના 8% છે. યોજનાની ટર્નઓવર મર્યાદા ₹2 કરોડ છે, જે કૅશ રસીદ ટર્નઓવરના 5%થી વધુ ન હોય તો ₹3 કરોડ થાય છે. તેથી કૅશને બદલે UPIથી લીધેલું દરેક વેચાણ નક્કી નફો ઘટાડી શકે, અને તમારી બૅન્ક બુક તેનો પુરાવો છે.
એક ઉદાહરણ
₹80 લાખ ટર્નઓવરવાળી દુકાન ₹50 લાખ UPIથી અને ₹30 લાખ કૅશમાં લે છે. નક્કી નફો: 6% × 50 લાખ + 8% × 30 લાખ = 3 લાખ + 2.4 લાખ = ₹5.4 લાખ. બધું UPIથી લીધું હોત તો 6% × 80 લાખ = ₹4.8 લાખ થાત.
કૅશ બુકથી મર્યાદામાં રહેવું
- કૅશ બુકની આવ્યા કૉલમમાં કોઈ ગ્રાહક ₹2 લાખની નજીક જાય તો જુઓ, અને મોટા બિલ માટે UPI કે બૅન્ક ટ્રાન્સફર માગો.
- ગયા કૉલમમાં કોઈ એક વ્યક્તિને એક દિવસમાં ₹10,000થી વધુનું પેમેન્ટ જુઓ; એવાં પેમેન્ટ બૅન્કથી કરો.
- લોન ક્યારેય કૅશમાં ન લો, ન પાછી આપો. લોન બૅન્ક મારફતે લો-આપો જેથી બૅન્ક બુકમાં દેખાય.
- આ નિયમો તમારા કિસ્સામાં કેવી રીતે લાગુ પડે તે અકાઉન્ટન્ટ નક્કી કરે છે; કૅશ બુક તેમને હકીકતો આપે છે.